Bankbestuur is het systeem waarmee een bank wordt geleid en gecontroleerd. Bijna iedereen heeft een bankrekening, maar weinig mensen weten wie er eigenlijk achter de schermen de besluiten neemt. Hoe een bank wordt bestuurd, heeft grote gevolgen voor klanten, medewerkers en de hele samenleving. Dat maakt het de moeite waard om eens goed te bekijken.
De raad van bestuur en de raad van commissarissen
Een bank heeft in Nederland vrijwel altijd twee organen die samen de leiding vormen. De raad van bestuur zorgt voor de dagelijkse leiding. De bestuurders nemen beslissingen over beleid, investeringen en de richting van de bank. Zij zijn de mensen die je ziet als er persconferenties zijn of als er grote aankondigingen komen. Naast de raad van bestuur is er de raad van commissarissen. Die houdt toezicht op de bestuurders. De commissarissen controleren of de bestuurders hun werk goed doen en of de belangen van klanten en aandeelhouders worden meegewogen. Dit systeem heet het two tier systeem en is typisch voor Nederland. Het idee is dat je macht spreidt, zodat niet één persoon alles bepaalt.
Toezicht van buitenaf op banken
Naast het interne bestuur is er ook toezicht van buiten de bank. In Nederland houdt De Nederlandsche Bank, ook wel DNB genoemd, toezicht op de stabiliteit van banken. De Autoriteit Financiële Markten, de AFM, let op eerlijk gedrag richting klanten. Op Europees niveau speelt de Europese Centrale Bank een grote rol, zeker bij grote banken. Deze externe toezichthouders kunnen ingrijpen als een bank te grote risico’s neemt of de regels niet volgt. Na de financiële crisis van 2008 zijn de regels voor banken flink aangescherpt. Banken moeten sindsdien meer eigen vermogen aanhouden, zodat ze klappen kunnen opvangen zonder direct in de problemen te komen. Dit alles maakt het toezicht op de financiële sector een stuk strakker dan vroeger.
Beloningsbeleid en maatschappelijke verantwoordelijkheid
Een onderwerp dat regelmatig voor discussie zorgt, is hoe bestuurders van banken worden betaald. In Nederland gelden strenge regels voor bonussen bij banken. Een bonus mag maximaal twintig procent van het vaste salaris zijn. Dit is veel lager dan in andere landen, waar bonussen soms vele malen het jaarsalaris overstijgen. De gedachte achter deze beperking is dat hoge bonussen bestuurders kunnen verleiden tot het nemen van te grote risico’s. Naast beloning speelt ook maatschappelijke verantwoordelijkheid een steeds grotere rol. Klanten en politiek verwachten dat banken niet alleen winst nastreven, maar ook nadenken over duurzaamheid, eerlijke leningen en de impact op de samenleving. Banken leggen daarom steeds vaker verantwoording af over wat zij doen met geld en welke keuzes zij maken bij het verstrekken van krediet.
De invloed van aandeelhouders en andere belanghebbenden
Veel grote banken zijn beursgenoteerd. Dat betekent dat aandeelhouders mede eigenaar zijn en dus ook inspraak hebben. Op de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering kunnen zij vragen stellen, stemmen over besluiten en hun stem laten horen over het beleid. Toch zijn aandeelhouders niet de enige partij die telt. Medewerkers, klanten en de overheid hebben ook belangen. Bij sommige banken, zoals coöperatieve banken, hebben leden juist een centrale rol. Rabobank is daar een goed voorbeeld van: de klanten zijn tegelijk lid en hebben daarmee zeggenschap over de koers van de bank. Dit laat zien dat de manier waarop een bank bestuurd wordt sterk verschilt per type bank. De ene bank werkt met aandeelhouders, de andere met leden, en dat bepaalt mede welke belangen centraal staan bij grote beslissingen.
Veelgestelde vragen
Wie benoemt de bestuurders van een bank?
De bestuurders van een bank worden benoemd door de raad van commissarissen. Bij beursgenoteerde banken moeten aandeelhouders daar vaak mee instemmen. Bovendien heeft De Nederlandsche Bank het recht om een benoeming te toetsen en te weigeren als een kandidaat niet geschikt wordt geacht.
Wat is het verschil tussen een bestuurder en een commissaris bij een bank?
Een bestuurder leidt de bank dagelijks en neemt actief beslissingen over beleid en strategie. Een commissaris heeft geen uitvoerende rol, maar controleert of de bestuurders hun werk naar behoren doen. De commissaris beschermt daarmee de belangen van klanten, medewerkers en aandeelhouders.
Waarom mogen bankbestuurders in Nederland geen hoge bonussen krijgen?
In Nederland is de bonus voor bankbestuurders wettelijk beperkt tot twintig procent van het vaste salaris. Deze regel is ingevoerd na de financiële crisis van 2008. De gedachte is dat te hoge bonussen bestuurders aanmoedigen om risico’s te nemen die slecht zijn voor de bank en voor de samenleving.
Wat doet De Nederlandsche Bank precies bij het toezicht op banken?
De Nederlandsche Bank controleert of banken financieel gezond zijn en voldoende geld achter de hand houden. Ook toetst DNB of bestuurders en commissarissen geschikt zijn voor hun functie. Als een bank in de problemen dreigt te komen, kan DNB ingrijpen om erger te voorkomen.
